Aylık Borçlanma Limitini Belirlemek
Borç kötü değildir. Kontrolsüz borç kötüdür. Aradaki fark tek bir sayıyla belirlenir: aylık borç ödemelerinin gelirine oranı. Bu oranı sen belirlemezsen, banka senin için belirler. Bankanın limiti ise senin rahatına değil, kendi riskine göre çizilir.
Sorun: Limit yoksa fren de yok
Çoğu kişi borç alırken tek soru sorar: "Taksiti ödeyebilir miyim?" Bu soru yanlış. Doğru soru şudur: "Bu taksiti, gelirim %20 düşse bile ödeyebilir miyim?"
- Taksitler tek tek küçük görünür, toplamı ezici olur.
- Kredi kartı asgari ödemesi, gerçek borcu gizler.
- Yeni borç, eski borcu kapatmak için alınmaya başlarsa döngü kurulmuştur.
- Gelir dalgalanınca ilk çatlayan yer sabit taksitlerdir.
Bu yüzden bir borç limiti hesaplama alışkanlığına ihtiyacın var. Bir kez oturup kendi tavanını yazarsın, sonra her yeni borç teklifini o tavana göre ölçersin.
Hesabın temeli: Borç/Gelir oranı
Formül basit:
Aylık toplam borç ödemesi ÷ Aylık net gelir × 100 = Borç yükü oranın
Aylık toplam borç ödemesine şunları dahil et:
- Konut kredisi ya da kira dışındaki tüm kredi taksitleri
- Taşıt kredisi taksiti
- İhtiyaç kredisi taksitleri
- Kredi kartı borcunun aylık gerçek ödemesi (asgari değil, kapatmayı hedeflediğin tutar)
- Taksitli alışverişler, telefon/eşya taksitleri
- Aile ve arkadaşa olan düzenli geri ödemeler
Net gelir tarafında ise sadece güvenilir geliri say. Düzensiz prim, belirsiz ek iş kazancı ve bir defalık ödemeler bu hesaba girmez. Girerse limitini şişirmiş olursun.
Seçenekleri karşılaştır
Limit belirlemenin tek doğru yolu yok. Yaygın dört yaklaşım şöyle ayrışır:
| Yaklaşım | Nasıl işler | Kime uygun | Zayıf tarafı |
|---|---|---|---|
| Sabit oran (%30 tavan) | Kira/konut dahil tüm borç ödemesi net gelirin %30'unu geçmez | Maaşlı, geliri düzenli olan | Yüksek kira ödeyen şehirlerde sıkışır |
| İkili tavan (barınma + diğer) | Barınmaya en fazla %28, tüm borçlara toplam en fazla %36 | Konut kredisi düşünen | Hesap iki katmanlı, takibi biraz daha zahmetli |
| %50-30-20 çerçevesi | İhtiyaçlar %50, istekler %30, tasarruf+borç kapatma %20 | Bütçesini yeni kuran | Borcu ayrı kalem olarak göstermez |
| Nakit akışı bazlı | Zorunlu giderler çıkar, kalan artının en fazla yarısı taksite gider | Serbest çalışan, geliri dalgalı olan | Gider takibi düzenli tutulmazsa yanıltır |
Oranların anlamı
| Borç yükü oranı | Durum | Yapılacak |
|---|---|---|
| %0 – 15 | Rahat | Yeni borç alabilirsin, yine de sebep sorgula |
| %15 – 30 | Yönetilebilir | Yeni borç yok; mevcutları hızlandır |
| %30 – 40 | Gergin | Harcama kısma + borç kapatma planı |
| %40 üstü | Riskli | Yapılandırma, gelir artırma, acil müdahale |
Örnek: 30.000 TL net gelir
- %30 tavan → aylık toplam borç ödemesi en fazla 9.000 TL
- Kira 6.000 TL ise, diğer tüm taksitler için kalan 3.000 TL
- Mevcut taşıt taksiti 2.200 TL ise, yeni borç için hareket alanı sadece 800 TL
- Bu 800 TL, 24 ay vadeli bir kredide çok küçük bir anaparaya denk gelir. Karar netleşir: bekle.
Bu hesap seni "hayır" demeye zorlar. Amaç da bu.
Kendi limitini belirlerken 5 adım
- Net geliri yaz. Yalnızca her ay kesin gelen tutar.
- Zorunlu giderleri çıkar. Kira, fatura, market, ulaşım, sağlık. Gelir ve giderleri takip etme yöntemlerini uyguluyorsan bu veri elinde hazır olur.
- Tavanını seç. Geliri düzenliyse %30, dalgalıysa %20 ile başla.
- Mevcut taksitleri düş. Kalan tutar, gerçek borçlanma kapasiten.
- Kapasitenin tamamını kullanma. Üçte birini boş bırak. O boşluk, faiz artışı ve beklenmedik gider için sigortadır.
Limit düşürücü faktörler
Aşağıdakiler varsa tavanı bir kademe indir:
- Acil durum fonun 3 aylık gideri karşılamıyor
- İş güvencen zayıf ya da tek gelir kaynağın var
- Kredi kartında devreden bakiye taşıyorsun
- Kira sözleşmen yakında yenilenecek
- Ailede düzenli sağlık gideri var
Öneri
Pratik kural şu: bar