Kiralama ile Satın Alma Karşılaştırması
Kiralama mı satın alma mı sorusu, kişisel finansta en çok tartışılan konulardan biridir. Cevabı "duruma göre" değildir. Cevabı, hesap yaparak bulunur. Her ürün için iki senaryonun toplam maliyetini çıkarırsın, kullanım süresini eklersin, sonuç kendini gösterir.
Sorun nedir?
Çoğu insan iki hatadan birini yapar:
- "Kira para çöpe gider" diyerek gücünün üstünde satın alır.
- "Peşin ödemem, nakit kalsın" diyerek yıllarca gereksiz kira öder.
İkisi de duygusal karar. Doğru yaklaşım şu: bir ürünün sahip olma maliyeti ile kullanma maliyeti ayrı şeylerdir. Satın alırken sadece fiyat ödemezsin. Bakım, sigorta, vergi, yer kaybı ve paranın alternatif getirisi de maliyettir.
Karar üç değişkene bağlıdır
- Kullanım süresi: Ürünü ne kadar süre kullanacaksın?
- Kullanım sıklığı: Haftada kaç kez? Yılda kaç gün?
- Kalıntı değer: Bitirdiğinde satabilir misin, kaça satarsın?
İki seçeneğin gerçek maliyeti
Aşağıdaki tablo, hangi kalemleri hangi tarafa yazacağını gösterir.
| Kalem | Kiralama | Satın Alma |
|---|---|---|
| Başlangıç ödemesi | Depozito (geri döner) | Peşin veya kredi peşinatı |
| Düzenli ödeme | Kira / abonelik | Kredi taksiti (varsa) |
| Bakım ve tamir | Genelde kiraya verende | Tamamen sende |
| Sigorta, vergi, aidat | Kısmen veya hiç | Sende |
| Değer kaybı | Yok | Var (araç, elektronik) |
| Kalıntı değer | Yok | Var (satabilirsin) |
| Fırsat maliyeti | Düşük, nakit elinde kalır | Yüksek, para ürüne bağlanır |
| Esneklik | Yüksek, çıkması kolay | Düşük, satması zaman alır |
Hesabı nasıl yaparsın?
Tek bir formül yeter. Her iki tarafı aylık gerçek maliyete çevirip karşılaştır.
Kiralama aylık maliyeti = Aylık kira + kiracıya ait ek giderler − depozitonun getirisi
Satın alma aylık maliyeti = (Alış fiyatı − tahmini satış fiyatı) ÷ kullanım ayı + aylık bakım/sigorta/vergi + peşin ödenen paranın aylık alternatif getirisi
Örnek: matkap
- Kiralama: günlük ücret var, yılda 2 gün kullanacaksın.
- Satın alma: fiyat var, dolapta duracak, 5 yıl sonra değeri neredeyse yok.
- Karar: Yılda 2 gün için kirala. Kullanım sıklığı çok düşük.
Örnek: araç
- Günlük işe gidiş-geliş varsa satın alma genelde öne geçer.
- Ayda 3-4 kez şehir dışı çıkışı varsa kiralama daha ucuz kalır.
- Uzun dönem kiralamada bakım, sigorta, vergi ve değer kaybı riski sende değildir. Bunu maliyet farkından düşmen gerekir.
Örnek: ev
En zorlu karar. Kabaca şu iki sayıya bak:
- Fiyat / yıllık kira oranı: Ev fiyatını yıllık kiraya böl. Sonuç kaç yılda kendini amorti ettiğini gösterir.
- Peşinat + masraflar: Tapu, komisyon, taşınma, tadilat. Bunlar geri dönmez.
Oran düşükse satın alma mantıklı. Oran çok yüksekse kirada oturup farkı yatırıma yönlendirmek daha verimli olabilir. Ancak evde oturmanın bir de psikolojik güvenlik tarafı var; bunu hesaba katmak senin tercihin. Ev, araba ve emeklilik gibi büyük hedeflerin planını yaparken bu oranı her yıl tekrar kontrol et.
Hızlı karar kontrol listesi
- Kaç kez kullanacağım? Yılda 10 günden azsa kirala.
- Kaç yıl kullanacağım? 3 yıldan azsa kiralama genelde öne geçer.
- Teknoloji hızla eskiyor mu? Eskiyorsa kirala veya abonelikle kullan.
- Bakım masrafı öngörülebilir mi? Değilse kiralama riski düşürür.
- Peşinat acil durum fonumu bozuyor mu? Bozuyorsa satın alma şimdi değil.
- Kredi çekecek miyim? Faizi de maliyete ekle. Ekledikten sonra tekrar karşılaştır.
- İkinci elde satılıyor mu? Satılıyorsa satın almanın kalıntı değeri yüksektir.
Sık yapılan hatalar
- Taksiti maliyet sanmak. Taksit ödeme planıdır, maliyet değildir. Faizi ayrı yaz.
- Değer kaybını yok saymak. Yeni araç ve elektronikte en büyük gider kalemi budur.
- Acil durum fonunu peşinat için harcamak. İşten çıkma riskin varken bu tehlikeli.
- Kiralamayı sonsuz kabul etmek. Kirada kalacaksan farkı biriktirmen şart. Biriktirmiyorsan kiralama avantajı yalnızca kâğıt üstünde kalır.
- Tek seferlik hesap yapmak. Kira ve fiyatlar değişir. Yılda bir gözden geçir.